Çocukluk döneminin en yaygın sorunu, dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğu zamanında tedavi edilmediğinde belirtiler şekil değiştirse de, yaşamın ileri evrelerinde başarısızlığa hatta sosyal ilişkilerin yönetiminde güçlüklere neden oluyor.
Acıbadem Eskişehir Hastanesi Psikolog Yelda Öge, çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu konusunda bilgi verdi.
Dehb Nedir?
DEHB genetik, biyolojik ve psikososyal etkenler gibi çoklu nedenleri olan bir beyin rahatsızlığıdır. Bozukluğun temel özelliği, kalıcı ve sürekli olan dikkat süresinin kısalığı, engellemeye yönelik denetim eksikliği nedeniyle davranışlarda ya da bilişte ortaya çıkan ataklık ve huzursuzluktur.
DEHB yaşam boyu süren bir bozukluktur. Klinik belirtilerde yaşa özgü bulgular dikkat çeker. Yaşla birlikte hiperaktivite belirtileri daha az gözlenirken dürtüsellik ve dikkat dağınıklığı devam eder.
DEHB Tanısı Koymak İçin;
Belirtilerin en az 6 aydır var olması
7 yaşından önce başlaması,
İki veya daha fazla ortamda olması,
Sosyal, akademik, mesleki alanda işlevselliğin bozulması
Başka bozukluklarla açıklanamaması gerekir.
DEHB Belirtileri Nelerdir?
DEHB üç farklı belirti kümesinden oluşmaktadır. Bunlar; dikkat eksikliği, hiperaktivite(aşırı hareketlilik) ve dürtüselliktir.
1)DİKKAT EKSİKLİĞİ
Dikkat eksikliği; çocuğun dikkat süresinin yaşına göre, okuma, yazma ve akademik alanlarda kısa olması ve çabuk dağılmasıdır. Dikkat eksikliği olan çocuklar okula gitmekten, ödev yapmaktan, ders çalışmaktan hoşlanmazlar ve öğrenmeye karşı ilgisizdirler. Ders çalışırken sürekli onlara birisinin (anne-baba vb.)eşlik etmesini isterler. Ödevlerini yaparken tuvalete gitmek, su içmek gibi bahanelerle sık sık masadan kalkıp başka işlerle ilgilenirler. Başladıkları bir işi sürdürmede ve bitirmede oldukça zorlanırlar; çoğu zaman iş bitmeden başka işe geçerler. Okulda derste sıkılmaları nedeniyle sık sık arkadaşlarıyla konuşup, garip sesler çıkartıp, sınıfın düzenini bozarlar.
Okuma ve yazma seviyeleri arkadaşlarından kötü ve özellikle defter düzenleri bozuk olabilir. Okuma yaparken sık sık hecelemeler, kelimeleri atlamalar ve yanlış okumalar yaptıkları görülür.
Zamanı yönetme konusunda oldukça zayıflardır. Olayları organize etmede ve zamanı etkili kullanmakta güçlük çekerler. Unutkandırlar ve çok iyi öğrendikleri bilgileri kısa sürede unutabilirler. Zamanı etkili kullanamamaları, bilgileri çabuk unutmaları ve sınav esnasında sıkılmaları sınavlarda performanslarının düşük olmasına ve dolayısıyla okul başarılarının düşmesine neden olur. Dikkat eksikliği olan çocuklar kurallardan ve sorumluluk almaktan hiç hoşlanmazlar. Dikkat problemi olan çocuklar zevk aldıkları, sevdikleri etkinliklerle uzun süre meşgul olabilirler.
2)HİPERAKTİVİTE (AŞIRI HAREKETLİLİK)
Aşırı hareketli (hiperaktif) çocuklar kıpır kıpır, yerinde oturmayı sevmeyen, anne, baba veya öğretmeninin zoruyla ödev yapan, tırmanmayı, atlamayı çok seven, iki kişinin konuşmasını sık sık bölen, oturmaları gereken durumlarda bile ayaklarını hareket ettiren çocuklardır. Aşırı hareketlilik zaman içerisinde yaşla birlikte azalma gösterebilir. Hiperaktivite genellikle okul öncesi dönemde 3–6 yaş arasında farkedilir.
3)DÜRTÜSELLİK
Dürtüler, sosyal uyumu bozan ve sonunu düşünmeden yapılan eylemlerdir. Dürtüsel davranan çocuklar, sırasını beklemekte güçlük çeker, yönergeleri dinlemekte zorlanır, çevresindekilere karşı zararlı ve ani davranışlarda bulunur, yaşıtlarıyla birlikteyken olaylara aşırı tepki verirler ve arkadaşlarını sözel ve fiziksel olarak rahatsız ederler. Hatalardan ders çıkardıkları çok nadir görülür.
Bu çocuklar aşırı cesur davranırlar. Verilen ödül ve cezalar onlar için bir anlam ifade etmez. Otoriteye karşı çıkarlar. Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite bozukluğunun belirti özelliklerinin yanı sıra çocuklarda farklı derecelerde düzensizlik, sosyal becerilerde yetersizlik, saldırgan davranışlar, olumsuz benlik algısı, heyecan arayışı, dalgınlık-uyku hali, koordinasyon güçlükleri, bellek sorunları, takıntılı düşünme ve tutarsızlık görülmektedir.
DEHB Hangi Psikolojik Bozukluklarla Birlikte Görülebilir?
Karşıt olma-karşıt gelme bozukluğu, davranım bozuklukları, anksiyete bozuklukları, duygu durum bozuklukları, öğrenme bozuklukları ve tik bozukluklarıyla birlikte görülebilir.
DEHB Sebepleri Nelerdir?
Genetik geçiş, hamilelik döneminde annenin ilaç kullanması, annenin gebelikte geçirdiği enfeksiyonlar, zor doğum, düşük doğum ağırlığı, bebeğin geçirmiş olduğu merkezi sinir sistemi enfeksiyonları neden olabilmektedir.
DEHB'Lİ Çocuğa Ailesi ve Öğretmenleri Nasıl Yaklaşmalıdır?
Çocuğunuzun DEHB olduğunu kabul etmeniz ve onun bazı zorluklar yaşadığının farkında olmanız tedavisinden etkili ve faydalı sonuçlar almak için son derece önemlidir.
Dikkat eksikliği yaşayan çocuğa verilen yönergelerin kısa, somut ve açık olmasına özen gösterin.
Ders çalışma süreleri dikkat süresine göre ayarlanmalı, kısa aralıklarla molalar verilmeli ve çocuğun masa başında 1 saat gibi bir süre ders çalışması beklenmemelidir.
Çocuğun ders çalıştığı ortamdan dikkat dağıtıcı her türlü uyaran(poster, resim, renkli oyuncaklar vb.) kaldırılmalıdır.
Evde oluşturmaya çalıştığınız kural ve alışkanlıklar konusunda çocuğunuzla konuşun ve kararlarınıza onunda katkıda bulunmasına yardımcı olun. Kural koyarken detaylı olmamasına dikkat edin.
Çocuğunuzu dinlerken ve onunla konuşurken sık sık göz temasında bulunun. Böylece çocuğunuz verdiğiniz mesajı daha iyi algılar.
Çocuğun dikkati dağılmaya başladığında, hareketlenmeler olduğunda çocuğa hareketli görevler verilmelidir.
Dikkat eksikliği yaşayan çocuğun kendi davranışlarını yönetmeye yönelik her türlü çabası takdir edilmelidir.
Çocuğa ailesi, yakın çevresi ve öğretmenleri son derece hoşgörülü ve sabırlı davranmaya çalışmalıdır.
Anne, baba ve öğretmenler çocuğa karşı disiplin uygularken işbirliği içinde olmalı ve aynı tutumla yaklaşmalıdır.
Bir uzmana danışmadan çocuğunuza herhangi bir ilaç vermeyin.
Bir uzmanla iş birliği içinde olunmalı ve çocuğa özel yaptırım ve ödül sistemi oluşturulup uygulanmalıdır.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.